Thúc đẩy tiến độ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong giai đoạn then chốt.Trong bối cảnh dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam bước vào giai đoạn mang tính bản lề, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng tốc triển khai, bảo đảm tiến độ, chất lượng và đặc biệt là hướng tới mục tiêu dài hạn làm chủ công nghệ trong lĩnh vực đường sắt hiện đại.
Ngày 23/4, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì cuộc làm việc với Bộ Xây dựng cùng đại diện nhiều bộ, ngành liên quan, Hà Nội và TP.HCM nhằm rà soát tiến độ các dự án đường sắt trọng điểm, trong đó tâm điểm là tuyến tốc độ cao Bắc - Nam. Tại đây, lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu phải đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư để sớm hiện thực hóa tuyến đường sắt trục xương sống quốc gia với hiệu quả tối ưu nhất.
Theo báo cáo từ Bộ Xây dựng, hồ sơ nghiên cứu tiền khả thi của dự án đã cơ bản hoàn thành. Hiện các đơn vị đang tập trung xây dựng đề cương nhiệm vụ, dự toán cũng như hồ sơ mời thầu cho gói tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi - một trong những bước then chốt để chuyển sang giai đoạn triển khai cụ thể. Song song với đó, công tác giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống điện và xây dựng khu tái định cư đang được các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam rà soát, chuẩn bị chi tiết.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết nhiệm vụ cấp thiết hiện nay là lựa chọn được đơn vị tư vấn đủ năng lực để lập báo cáo nghiên cứu khả thi, đồng thời tìm kiếm đối tác phù hợp trong chuyển giao và cung cấp công nghệ. Đây được xem là yếu tố quyết định đến chất lượng và khả năng vận hành lâu dài của toàn bộ dự án.
Không chỉ riêng tuyến Bắc - Nam, các dự án đường sắt khác như Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hay Hà Nội - Đồng Đăng cũng đang được triển khai song song ở nhiều khâu từ quy hoạch, lập báo cáo khả thi đến giải phóng mặt bằng và tính toán chi phí đầu tư. Việc đồng bộ các tuyến này được kỳ vọng tạo nên mạng lưới giao thông đường sắt hiện đại, kết nối liên vùng và quốc tế.
Một điểm đáng chú ý là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho đường sắt tốc độ cao đã được các bộ, ngành ban hành với số lượng lớn, trong đó có hơn 600 quy chuẩn dành riêng cho tuyến Bắc - Nam. Đồng thời, hàng chục nghìn định mức xây dựng đang được rà soát để điều chỉnh, bảo đảm phù hợp với yêu cầu công nghệ mới và thông lệ quốc tế.
Ở góc độ địa phương, Hà Nội cho biết đang chuẩn bị các khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng và đẩy mạnh triển khai các tuyến đường sắt đô thị như Nhổn - Ga Hà Nội, Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo hay các tuyến kết nối khu vực phía Tây Thủ đô. Trong khi đó, TP.HCM đang tiến hành tích hợp quy hoạch mạng lưới 28 tuyến đường sắt đô thị, đồng thời tiếp tục triển khai các tuyến trọng điểm như Bến Thành - Tham Lương, Bến Thành - Cần Giờ và Bến Thành - Thủ Thiêm.
Đáng chú ý, TP.HCM kiến nghị sớm được bàn giao mốc giới và hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đồng thời đề xuất sớm xác định phương án thiết kế ga cuối để phục vụ phát triển đô thị theo mô hình TOD, lấy giao thông công cộng làm trung tâm phát triển đô thị.
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá các bộ, ngành và địa phương đã có sự chủ động trong triển khai, tuy nhiên tiến độ cần được đẩy nhanh hơn nữa bởi đây là dự án có ý nghĩa chiến lược đối với tăng trưởng dài hạn và khả năng kết nối quốc tế của Việt Nam. Ông nhấn mạnh đây là dự án chưa có tiền lệ, quy mô lớn và phức tạp, do đó cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các đơn vị bám sát các nghị quyết, kết luận của Trung ương, đồng thời tính toán toàn diện các yếu tố về kinh tế, tài chính, mô hình quản lý, vận hành cũng như khả năng hội nhập công nghệ. Trong đó, trọng tâm là chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để từng bước làm chủ ngành công nghiệp đường sắt.
Bài học từ các dự án đường sắt đô thị trước đây, khi sử dụng nhiều công nghệ khác nhau dẫn đến thiếu đồng bộ và khó kết nối, cũng được nhắc lại như một cảnh báo quan trọng nhằm tránh lặp lại sai lầm trong triển khai lần này. Theo đó, Chính phủ yêu cầu sớm hoàn thiện bộ quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, hiện đại để làm cơ sở lựa chọn công nghệ và nhà thầu.
Về nguồn lực, Phó Thủ tướng cho rằng cần huy động đa dạng, kết hợp giữa ngân sách nhà nước, vốn ODA, đầu tư tư nhân và mô hình hợp tác công - tư, bảo đảm hiệu quả và tính bền vững. Cùng với đó, công tác đào tạo nhân lực phải được triển khai từ sớm, gắn với hợp tác quốc tế và thực tiễn vận hành dự án.
Ngoài tuyến Bắc - Nam, các tuyến kết nối quốc tế như Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được kỳ vọng không chỉ thúc đẩy giao thương mà còn mở rộng hợp tác với các nước trong khu vực và xa hơn. Trong định hướng dài hạn, mỗi nhà ga đường sắt tốc độ cao sẽ không chỉ là điểm trung chuyển mà còn trở thành trung tâm phát triển kinh tế - đô thị mới, tạo động lực lan tỏa cho nhiều vùng.
