Gỡ bỏ nút thắt của mối quan hệ ba nhà

14/04/2019

Chúng ta phát triển kinh tế thương mại theo nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước, có cả một Cục quản lý Cạnh tranh để phân xử những hiện tượng chèn ép độc quyền trong một nhóm các nhà bán lẻ ở thị trường nội địa Việt Nam. Song những hiện tượng tiêu cực vẫn chưa thực sự bị tuýt còi xử lý.

Sự lũng đoạn khâu bán lẻ

Ngày 20/3/2019 mới đây, tại diễn đàn “Đầu tư tiếp thị và bán lẻ Việt Nam”, lãnh đạo Vụ Thị trường trong nước, Bộ Công Thương nhấn mạnh: “Các doanh nghiệp, hàng hóa Việt Nam gặp khó khăn khi tham gia vào chuỗi phân phối các siêu thị nói chung và các siêu thị nước ngoài nói riêng, ngoài việc phải trải qua một quy trình phức tạp về thủ tục, các nhà cung cấp còn phải trả hàng loạt phí như phí trưng bày, phí mở mã, quầy kệ, phí marketing, thưởng doanh số, chiết khấu…”.  

Có lẽ đây là sự công nhận công khai đầu tiên của cơ quan phụ trách thị trường trong nước về những vấn đề vướng mắc giữa các nhà cung ứng và một số siêu thị. Theo, vị Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp Việt Nam: Chúng ta chăm lo cho sản xuất lớn, những khâu thương mại đã hưởng phần lớn giá trị, tình cảnh được mùa mất giá, được giá mất mùa vẫn chưa thoát được.

Phải tìm cách phân phối lại lợi ích giữa các công đoạn từ sản xuất, thương mại, chế biến; muốn vậy, phải để nông dân có quyền lợi đến sản phẩm cuối cùng của họ”. Viện dẫn lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Đại hội Nông dân toàn quốc:

Ảnh minh họa

“Vì sao nông dân vẫn bỏ quê hương ra đi và bỏ ruộng hoang như thế, đây là vấn đề lớn phải suy nghĩ.” Cũng trong năm 2018, Vụ Phó của Tổng Cục thuế đã phải kêu rằng: “Đưa hàng vào siêu thị Big C chiết khấu cứng 20%, chiết khấu mềm 12%, đây là một vấn đề đáng báo động cho kinh tế Việt Nam”. Trước thực trạng đó, Chính phủ cũng đã cho ý kiến về “ngăn chặn sự chi phối lũng đoạn của khâu bán lẻ”. Đây là một hiện tượng khách quan không thể không công nhận, đang tồn tại trong mối quan hệ giữa nhà cung cấp, nhà sản xuất và một số các siêu thị.

Ở các cuộc hội thảo về mối quan hệ giữa sản xuất và phân phối đã có nhiều tiếng kêu về chiết khấu cao vô lý, cộng với các chi phí khác, đã chiếm tới 30-40% chi phí để sản xuất ra một sản phẩm hàng Việt. Mặc dù biết đứng chân ở siêu thị là để xây dựng thương hiệu cho sản phẩm của mình, tuy nhiên, hầu hết nhà sản xuất đều bị lỗ khi đưa hàng vào siêu thị. Không chịu nổi những chi phí vô lý đó, một số nhà sản xuất đã phải lập chuỗi bán lẻ riêng của mình, mặc dù rất tốn kém. Một doanh nghiệp chè cho biết, với thị trường trong nước, doanh nghiệp đã phải chi cho siêu thị 500.000 USD để đưa hàng của họ lên kệ. Đó là một chi phí quá lớn và vô lý.

Ngoài các chi phí cao vô lý kể trên thì hiện tượng chiếm dụng vốn của nhà cung cấp cũng không phải là cá biệt do bị chậm thanh toán 10 - 15 ngày là bình thường mặc dù hàng kí gửi đã bán xong. Một số siêu thị đã chiếm dụng vốn một cách đương nhiên, họ còn ép giá bán với nhà sản xuất, bắt bán theo giá mà siêu thị áp đặt. Ngay trong tháng 3/2019 vừa qua, một ví dụ rất cụ thể về sự vô lý khi đưa hàng hóa Việt vào siêu thị: một mã hàng miến dong vào kí gửi ở siêu thị LT, chi phí vào quầy kệ lần đầu là 20.000.000, tạo một mã hàng 8.000.000, chưa kể chiết khấu khoảng 15-20%, chi phí kế toán, chi phí bầy kệ, chi phí sinh nhật,...

Ngược lại, cũng cân miến đó vào siêu thị HPR thì chi phí vào lần đầu là 8.000.000, chi phí tạo 1 mặt hàng là 500.000, chiết khấu khoảng 12-15%, khá hợp lý. Câu hỏi đặt ra tại sao trên cùng một thị trường lại có hiện tượng trái ngược và chênh lệch vô lý đến vậy? Chi phí vào siêu thị LT gấp 3-4 lần chi phí vào siêu thị HPR.

Gỡ bỏ rào cản

Nói đi thì cũng nói lại, không phải tất cả siêu thị trong và ngoài nước đều có những hiện tượng như vậy. Với Tập đoàn Vingroup cũng là một tập đoàn lớn có thế mạnh nhưng câu hỏi đặt ra là tại sao họ lại công bố miễn chiết khấu 0% trong một năm cho các nhà cung ứng thực phẩm tươi sống vào hệ thống Vinmart. Họ còn đầu tư vào sản xuất hàng nông sản thực phẩm của 800 hộ kinh doanh để bao tiêu sản phẩm, đảm bảo chất lượng và giá cả hợp lý cho người sản xuất và cung cấp đầu vào ổn định cho hệ thống của tập đoàn. Song đây vẫn chỉ là hiện tượng đơn lẻ.

Chúng ta phát triển kinh tế thương mại theo nền kinh tế thị trường nhưng có sự quản lý của nhà nước, có cả một Cục quản lý Cạnh tranh để phân xử những hiện tượng chèn ép độc quyền trong một nhóm các nhà bán lẻ ở thị trường nội địa Việt Nam mà chưa bao giờ những hiện tượng tiêu cực bị tuýt còi xử lý, nhằm đem lại niềm tin cho nhà sản xuất và cung ứng hàng Việt vào hệ thống bán lẻ Việt Nam. Đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt trên thị trường trong nước đối với sự phát triển ngày càng mãnh mẽ của hàng hóa và hệ thống phân phối nước ngoài vào thị trường Việt Nam.

Trong Luật Thương mại có đoạn viết: “Nhà bán lẻ không được từ chối nhập hàng hóa của các nhà cung ứng khi không có lý do chính đáng”. Câu hỏi đặt ra là “Thế nào là lý do chính đáng?” thì lại chưa có văn bản nào giải thích cụ thể. Các nhà sản xuất và cung ứng hàng Việt vào siêu thị nếu không chấp nhận những điều kiện đơn phương của một số siêu thị có thế mạnh thì siêu thị có “quyền từ chối” nhà cung cấp đó?

Đó là sự áp đặt một chiều và rất vô lý. Chúng ta đang tiến tới một nền kinh tế chia sẻ, một nền thương mại công bằng ở thị trường Việt Nam. Thiết nghĩ, dư luận nên lên tiếng mạnh mẽ về những tồn tại nói trên của mối quan hệ giữa nhà sản xuất, nhà cung ứng hàng Việt với một số siêu thị độc quyền.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương và địa phương, các hiệp hội ngành nghề chân chính phải có những ý kiến chỉ đạo, phê phán một cách kiên quyết, đúng pháp luật về những hiện tượng đang tồn tại ở thị trường bán lẻ Việt Nam hiện nay nhằm bảo vệ hàng Việt, bảo vệ những nhà sản xuất Việt Nam đang có ý chí vươn lên làm chủ thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt, thực hiện đúng chủ trương của Đảng và nhà nước “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” hiện nay.

Mong rằng những vấn đề trên sẽ được gỡ bỏ trong thời gian sớm nhất, để hàng Việt có chỗ đứng một cách chính đáng trên các kệ hàng với mức giá hợp lý và cạnh tranh, có lợi nhuận hợp lý cho nhà sản xuất và người tiêu dùng xã hội.

 

Vũ Vinh Phú
Chuyên gia Kinh tế

Theo tbdn.com.vn